Senin, 25 Januari 2016

Perang Bubat

Waktu Prabu Hayam Wuruk dijenengkeun jadi Raja di Karajaan Majapait, yuswana kaétang anom kénéh pisan. Malah nepi ka sawatara taun ti harita, tetep baé henteu kagungan praméswari. Éta hal téh ku sapangeusi karaton, katut abdi-abdina di Karajaan Majapait, dianggap ngurangan komara nu jeneng raja.
 
Ku sabab kitu, parasepuh jeung parayogi, geus ngémutan kalayan hormat, sangkan Kangjeng Raja énggal kagungan garwa. Ari walerna, sanés teu kersa kagungan garwa,nanging teu acan aya anu cop sareng manahna.Pirang-pirang putri anu gareulis,putra bupati, malah aya putra raja,anu sasatna mah bari dibaktikeun ka Sang Raja,henteu aya hiji ogé anu kamanah.
 
Kocapkeun di Karajaan Sunda,aya putri anu geulis taya babandinganana,geulis kawanti-wanti, éndah kabina-bina.Kageulisanana kaceluk ka awun-awun,kawéntar ka janapria.Jaba kageulisanana, éta putri téh,kamashurkeun pinter sareng saé manah deuih.Ari jenenganana Putri Citraresmi,putra Prabu Linggabuana ti Karajaan Sunda.
 
Kageulisan jeung kapercékaan Putri Citraresmi,kaémpér-émpér ka Prabu Hayam Wuruk.Teras baé atuh anjeunna miwarang juru tekin,supados ngagambar Putri Citraresmi.Juru tekin harita kénéh angkat ka Pajajaran.Kawantu juru tekin petingan di Majapait,teu kantos lami ogé gambar putri téh janten.Ti dinya énggal dicandak ka Majapait,disanggakeun ka Prabu Hayam Wuruk.
 
Barang bréh ningal gambar Nyi Putri,Sang Prabu Anom raos kadudut kalbu,kapentang panah Déwa Kamajaya.Prabu Hayam Wuruk tos teteg manahna,yén Putri Citraresmi surup janten garwana.Komo deui saparantosna ngadangu cariosan juru telik perkawis pribadi Nyi Putri.Éstu pinunjul sarta taya cawadeunana.Geulisna téh cenah, sanés geulis rupina baé,nanging geulis parat dugi ka haté-haténa.
 
Énggal baé Prabu Hayam Wuruk ngempelkeun parasepuh katut paramantri, ngabadantenkeun niatna migarwa Nyi Putri. Sadayana sapuk kana niat Sang Prabu, sarta harita kénéh ditangtoskeun utusan kanggo ngalamar Nyi Putri ka Karajaan Sunda.Anu kapeto dina éta babandenan,nyaéta Patih Madu anu dipisepuh ku sadayana,seueur luangna sareng tutur panata jatnika.
 
Dina waktos anu tos ditangtoskeun, Patih Madu angkat ka Karajaan Sunda, seja ngalamar Putri Citaresmi, kanggo garwa Prabu Anom Majapait. Angkatna disarengan ku paraponggawa, sareng sababaraha mantri kapetengan, nyandak rupi-rupi barang aranéh, kintunkeuneun ka Raja Karajaan Sunda. Henteu kantun dibahanan serat panglamar, anu diserat langsung ku Prabu Hayam Wuruk.
 
Teu kacatur lalampahan di jalanna, caturkeun Patih Madu katut rombonganana, tos dugi baé ka dayeuh Nagara Sunda di Kawali. Sasumpingna ka dayeuh Nagara Sunda, tumut kana panata jatnika anu ilahar, Patih Madu teu wanton tumorojog ka karaton. Anjeunna ngabujeng heula ka kapatihan, teras ngadeuheus ka Prabu Linggabuana, disarengan ku Patih Anépaken.
 
Sanggeus munjung sarta ngahormat, Patih Madu nyanggakeun kikintunan, bari sakantenan masihkeun serat, ti Raja Majapait, Prabu Hayam Wuruk. Serat ditampi ku Kangjeng Raja, teras diilo gemet pisan. Ungelna serat ngunjukkeun panuhun, Prabu Hayam Wuruk kagungan maksad, palay migarwa Putri Citraresmi.
Kangjeng Raja nyaur praméswari, serat diaos sakali deui di payuneun garwana. Digerendengkeun kalawan antaré. Ungelna tétéla sareng kahartos pisan, réhna Raja Majapait, Prabu Hayam Wuruk, seja mileuleuheungkeun Putri Citraresmi. Kangjeng Raja pameunteuna marahmay, manahna langkung-langkung bingahna, kitu deui sareng praméswari. 
 
Lajeng Kangjeng Raja nyaur putri, ditaros kersa henteuna kagungan carogé, ka Prabu Hayam Wuruk ti Majapait. Kawitna mah Sang Putri semu nu éwed. Lami-lami, pok sasauran antaré naker, basana sadaya-daya ngiringan sakersa rama. Namung aya panuhunna, palay diréndéngankeun di Majapait.
Sang Raja ngadawuhan ka Patih Anépaken, supados nampi Patih Madu saréncangna. Ku Patih Anépaken diperenahkeun di kapatihan. Ditampi kalayan hormat sakumaha mistina. Saparantos sababaraha dinten ngaso, parautusan ti Majapait kawidian mulih. Sasumpingna ka Nagara Majapait, teras unjukan ka Prabu Hayam Wuruk, yén panglamarna ditampi ku Raja Sunda, dibagéakeun ku kabagjaan tan wangenan.
Patih Madu ogé ngunjukkeun, réhna Putri Citraresmi aya pamundut, palay diréndéngankeun di Majapait. Ku margi kitu, dina waktosna engké, Putri Galuh baris dijajapkeun ka Majapait, ku ibu-ramana ku anjeun. Ngadangu cariosan Patih Madu kitu, Sang Prabu Hayam Wuruk kalintang bingahna. Moal lami deui ogé kapalayna tinekanan, migarwa istri anu janten panyileukanana.
 
Teu kacatur tatan-tatan jeung sasadianana, kacaturkeun geus sadia samaktana, Raja Sunda saputra-garwa angkat ka Majapait. Nanging henteu sadayana ngiring, aya anu dikantunkeun di Dayeuh Sunda, nyaéta putrana anu burey kénéh, anu jenenganana Wastu Kancana, sareng Mangkubumi Bunisora, raina Raja Sunda anu pangdeuheusna.
 
Rombongan Raja Sunda nganggo jalan darat, dugi ka Amparan Jati, ayeuna mah Cirebon. Ti dinya diteraskeun nganggo jalan laut. Ku margi niatna ogé badé nikahkeun téa, Rombongan Karajaan Sunda téh henteu seueur. Sadayana téh mung saya saratus urang. Kalebet Sang Raja, praméswari, sareng Nyi Putri. Aya éta ogé Pasukan Bélamati anu ngiring, nanging mung kanggo ngajaga kaamanan baé, bilih aya bancang pakéwuh di perjalanan.
 
Jauh dijugjug anggang ditéang, Raja Sunda sabaladna tos dugi ka Majapait. Ngerereb saheulanan di tepis wiring Majapait, nyaéta di tempat anu kiwari nelah Bubat téa. Énggal baé ngadamel pirang-pirang ténda. Anu pangageungna ténda Kangjeng Raja, ditéma ku tenda praméswari sareng Nyi Putri, teu tebih ti dinya ténda parapangagung, dilingkung ku ténda Pasukan Bélamati, sareng ténda parapangiring sanésna.
 
Kuwu Bubat gesat-gesut indit ka dayeuh, teras ngadeuheusan ka Patih Majapait, teras sasarengan unjukan ka Sang Prabu, yén tatamu ti Pajajaran parantos sumping. Sang Prabu babadantenan sareng parasepuh, énggalna baé diputus harita kénéh, yén Sang Prabu kersa mapag pigarwaeun, Kuwu Bubat énggal baé ditimbalan, supaya nguningakeun hal éta ka Ratu Sunda.
 
Kacaritakeun Patih Agung Gajahmada, Patih Majapait anu kawéntar kongas gagah. Patih anu boga karep ngawasa jeung ngeréhnagara-nagara anu aya di sakulian Nusantara. Malah éta Patih geus ngangkat sumpah, “Moal ngadahar buah palapa, lamun tacan bisa nalukkeun nagara-nagara, anu aya di sakuliah Nusantara.”
Patih Gajahmada henteu ngarujukan kana kersa Sang Prabu badé mapag pigarwaeun ka Bubat. Patih Gajahmada boga anggapan, kalungguhan Raja Sunda henteu béda jeung raja-raja lianna anu geus taluk ka Majapait. Ku lantaran kitu, Raja Sunda kudu dianggap, datangna ka Majapait téh rék pasrah sumerah, sarta ngabaktikeun putrina ka Raja Majapait. Upama Raja Majapait kersa mapag ku anjeun, sarua jeung nurunkeun komara katut wibawana.
 
Patih Gajahmada ngadadarkeun akibatna, anu cenah baris ngarugikeun citra Raja Majapait, upama Ratu Sunda dianggap satata. Ku margi dugi ka danget harita, Ratu Sunda teu kersa baé taluk ka Majapait. Sang Prabu Hayam Wuruk mindel sakedap, semu éwed ngagalih piunjuk Patih Gajahmada. Nanging ku margi anjeunna alim kapapanjangan, pok baé sasauran, “Nya ari kitu mah atuh, kumaha Bapa Patih baé.”
Patih Gajahmada mundur ti payuneun Ratu, maréntahkeun tatan-tatan metakeun barisan, cenah geusan kahormatan mapag tatamu. Ari pasang petana, jauh tina maksud mimiti. Ratu Sunda rék dipapagkeun di kapatihan, terus diajak babarengan ngadeuheus ka karaton, nepangan Sang Prabu Hayam Wuruk, sakumaha ilaharna raja-raja lian di Nusantara, anu geus jadi patalukan Karajaan Majapait.
 
Ari Ratu Sunda di palataran Bubat, ngantos-ngantos anu mapag henteu jol baé. Énggal baé anjeunna miwarangan utusan, angkat ka dayeuh Nagara Majapait, nyarioskeun yén rombongan Nagara Sunda, parantos sayogi nampi anu mapag. Anu diutusna Patih Anépaken, Demang Caho, Panghulu Borang, jeung Patih Pitar, disarengan ku tilu ratus Pasukan Bélamati.
 
Éta utusan ngajugjug heula ka kapatihan. Patih Gajahmada kasampak keur aya. Gulang-gulang anu ngajaga kapatihan, henteu miroséa ka rombongan tatamu téh, kawas anu geus diparéntahkeun kudu kitu. Atuh tatamu kapaksa tumorojog, langsung ngadeuheus ka Patih Gajahmada. Énggal baé Patih Anépaken unjukan, yén Ratu Sunda parantos ngantos anu mapag.
 
Patih Gajahmada kacida ambekna, nganaha-naha ka urang Sunda, pédah kakara nepungan ayeuna. Omongna, “Sang Prabu Hayam Wuruk téh raja agung anu taya sasamina di Nusantara. Pararatu ti mana-mana geus biasa ngadeuheus, bari nyanggakeun pangbakti tanda satuhu. Ratu Sunda rék ngabaktikeun putrana, ayeuna pisan ditunggu di kapatihan, rék disarengan ngadeuheus ka karaton.”
 
Ngadangu omongan Patih Gajahmada kitu, Patih Anépaken salirana ngagidir, teu kiat nahan kateuraos manahna.Anjeunna ngawalon sugal ka Patih Gajahmada. “Ratu Sunda pangna datang ka Majapait téh, lain rék ngabaktikeun putrana, lain rék pasrah sumerah ka Raja Majapait. Sabab Ratu Sunda lain patalukan Majapait, henteu bisa disaruakeun jeung ratu-ratu séjén!”
 
Dua Patih patorong-torong, sami-sami ngabéla pupundénna. Duanana sami teuneung sami ludeung. Patih Gajahmada boga rasa ieu aing, Patih Anépaken teu gedag bulu salambar. Nepi ka méh baé tarung patutunggulan. Hadéna kaburu kasapih ku Sang Resi. Saur Sang Resi, utusan téh leuwih hadé marulih deui baé ka Bubat, ngantos putusan Sang Prabu Hayam Wuruk.
 
Sasumpingna ka Bubat, Patih Anépaken unjukan ka Ratu Sunda,nguningakeun kajadian di kapatihan, ditéték henteu aya anu kalangkung.  Sang Ratu henteu mindel bawaning ku éwed, panampian urang Majapait tebih tina panyangka. Majarkeun badé tumut ngangken rama, ari kabuktianana mah Raja Majapait téh jalir kana jangji, cidra kana subaya.
 
Henteu lami Sang Ratu Sunda ngalahir, “Basa urang kakara turun ti kapal, cai laut di basisir semu beureum, jeung raong sora gagak patémbalan. Tah éta téh tangtu aya kila-kilana. Ku sabab éta ayeuna urang kudu taki-taki. Saperkara anu kudu dikuatkeun dina haté, nyaéta hal kahormatan Karajaan Sunda. Kajeun ajur tutumpuran, manna hirup nandangan kahinaan.”
 
Salajengna Sang Ratu Sunda ngawawadian, wadia balad kabéh ulah aya anu kaliwat, kudu digeuing ku Patih Anépaken, sangkan iatna nyanghareupan sagala kajadian. Patih Anépaken ngumpulkeun paraponggawa, masing-masing kénging papancén, kedah ngageuing sakabéh wadya balad, supaya engké dimana datang bancang pakéwuh, geus sayaga pikeun nyanghareupanana.
 
Wadya balad Sunda geus kumpul, bari mawa pakarang cangkinganana. Pok Patih Anépaken sasauran kalawan tatag, “Saha-saha anu teu wani narohkeun pati, leuwih hadé mundur ti anggalna kénéh, ulah mundur ti pakalangan.” Sakabéh prajurit Sunda henteu galideur, saur manuk niat ngabéla kahormatan ratuna, moal mundur satunjang béas.
 
Kocapkeun Patih Gajahmada, anu maksudna rék nalukkeun urang Sunda, nyuhunkeun widi ka Prabu Hayam Wuruk, supaya nyariosan ka Ratu Sunda, yén Putri Citraresmi kudu dibaktikeun. Sarta lamun Ratu Sunda henteu nurut, Ratu Sunda bakal dirurug ku pasukan Majapait. Anu tangtu baé leuwih loba jumlahna, jeung leuwih samakta pakarangna.
 
Nurut kana kahayang Patih Gajahmada, Prabu Hayam Wuruk ngirim utusan ka Bubat. Anu maksudna, supaya Ratu Sunda taluk. Tapi Ratu Sunda henteu gedah bulu salambar, kajeun gépéng kaya pépéték, ti batan kudu serah bongkokan. Anjeunna sadar, prajuritna éléh tohaga, boh jumlahna boh pakarangna. Margi sumpingna ka Majapait téh sanés niat perang, nanging badé nikahkeun putrana ka Raja Majapait.
Isukna ngaleugeudeut balad Majapait, ngarurug wadia balad Sunda di Bubat. Lobana prajurit Majapait tanpa wilangan, aya sababaraha tikeleun wadia balad Sunda. Tapi wadia balad Sunda henteu gimir, teuneung ludeung lali rabi tégang pati, rampak kabéh mapag musuh. Der baé atuh perang campuh. Boh prajuritna boh kapalana, ti dua pihakanana geus patinggolépak.
 
Balad Majapahit anu leuwih loba jumlahna, sarta leuwih samakta pakarangna, kawantu meunang nyadiakeun keur perang, henteu bisa ngayonan prajurit Sunda. Patih Anépaken perangna lir banténg bayangan. Kitu deui parapatinggi Sunda lianna. Tékadna geus buleud pageuh, kajeun ajur tutumpuran di pangperangan, ti batan hirup kudu nyandang wiwirang.
 
Ku lantaran prajuritna loba anu jadi korban, Patih Gajahmada langsung milu perang, bari baladna ditambahan deui leuwih loba. Ngalawan prajurit anu leuwih seger, prajurit Sunda geus mimiti coréngcang. Malah Patih Anépaken geus perlaya, kasambut dikurubut ku Patih Gajahmada jeung sababaraha raja anu biluk ka Majapait. Kitu deui jeung patinggi Sunda lianna.
 
Ningali kitu, Ratu Sunda énggal nitih gajah, diaping ku kapetengan maju ka pangperangan. Prajurit Majapait dicacar bolang ku Ratu Sunda. Pasukan Majapait katétér henteu kiat, ngayonan kadigjayaan Sang Prabu Linggabuana. Ahirna Ratu Sunda perang patutunggulan, dihurup ku Ratu Daha jeung Ratu Kahuripan. Ratu Sunda henteu tahan, dugi ka pupusna, kasambut di pangperangan anu teu saimbang.
 
Uninga Ratu Sunda parantos perlaya, praméswari sareng Putri Galuh, katut paragarwa ponggawa anu kasambut, énggal susuci nganggo anggoan sarwa bodas, sami-sami seja béla ka panutan. Sadayana geus nyepeng keris, teras arangkat ka pakalangan. Crub-creb narewek patuanganana, maot di gédéngeun carogéna masing-masing.
 
Putri Citraresmi teu ngiring ka pakalangan, diwagel ku ibuna bisi kacerek ku musuh. Anjeunna nganggo anggoan sarwa bodas, teras baé newek anjeun ku keris, harita kénéh ogé Putri Galuh téh palastra. Layonna diébogkeun lalaunan, dituruban ku lawon sutra héjo, dikemitan ku emban-emban anu satia, anu nariat béla pati mun geus cunduk waktuna.
 
Kacarita Sang Prabu Hayam Wuruk, geus palay énggal-énggal patepang sareng buah atina, Putri Citraresmi. Barang anjeunna ngadangu wartos, yén Putri Citraresmi parantos pupus, nyeblak manahna sarta lebet ka pasanggrahan. Ningali nu geulis tos janten layon, layon digaléntor bari midangdam, rarayna baseuh ku cisoca Sang Prabu. Sang Prabu kaleleban dugi ka teu damangna.
 
Saparantos lumangsungna éta kajadian, Patih Gajahmada dicopot tina kalungguhanana. Sarta sumpahna dianggap geus cambal. Sumpah Palapa cupar sapada harita. Henteu saeutik raja-raja di Nusantara, anu harita kénéh ngejat tina kakawasaan Majapait. Malah Patih Gajahmadana ogé kabur ti Majapait, lantaran rék ditangkep ku Prabu Hayam Wuruk, pikeun dipénta tanggung jawabna.
 
Nurutkeun naskah kuno Kidung Sunda, urang Sunda nu jadi korban di Bubat 93 urang. Ari korban ti pihak Majapait 3748 urang, gajah anu paéh aya 14, kuda wé 27. Raja Sunda anu kasambut di Bubat, katelah baé jujulukna nyaéta Prabu Wangi, lantaran jenenganana jadi seungit sumeleber nyambuang ka sakuliah Nusantara. Kalungguhanana di Karajaan Sunda, diteraskeun ku putrana, Prabu Wastu Kancana. 
 
Sumber tulisan : https://durangduraring.wordpress.com

Jumat, 08 Januari 2016

Alun-alun Garut Baheula

Baheula teh katinggali masih sepi, laleuga pisan aya gezebo tempat para menak
 jeung noni walanda main musik (muzic papiljun) masih kokoh nepi ka ayeuna ...

Muziek Papiljun (potret ayeuna)
Alun-alun taun 1905

Alun-alun potret 1906

Tugu Holle

*Biasa aya pendopo pasti aya alun-alun jeung masjidna sakalian, eta ciri khas alun-alun jaman baheula jadi kasatuan antara umaro jeung ulama...
lanschaaf alun-alun lengkap mesjid jeung pendopo

Mesjid Agung Garut (potret 1930)

para pajabat gigireun masjid



Sumber potret : Tropen Muzium Colectie

Minggu, 03 Januari 2016

SITOE BAGENDIT BAHEULA

TAH suasana situ Bagendit baheula masih asri jeung bersih...

Bagendit jadi tempat wisata meneer dan pajabat walanda (1837)

Pajabat walanda make pakean bodas, rakitna make papayung bodas
masing-masing dikawal opat pribumi biasana opas pangawal
make pakean pangsi komprang (potret taun 1837)


Noni-noni Belanda keur pakansi jeung mobil khas baheula, dihandapeun andipreuk urang pribumi Bagendit



Kamis, 31 Desember 2015

Carita radio tahun 80-an

Sandiwara Radio kiwari kawas lamun kantun kenangan. Sumawonten hiburan anu digandrungi di era 80-an eta kiwari sesah kanggo balik deui. Kalaupun aya balarea teu pisan-pisan seantusias sepertos kejayaannya . Eta oge ngan sababaraha radio anu menyiarkannya .

Hal mekar jaman ngaliwatan media audio visual saleresna ngarobah saniskanten na. Hiburan anu mengudara eta kiwari atos tergerus kalawan modernisasi.

Dina mangsa kejayaannya sandiwara radio ditunggu pisan-antos. Ngandelkeun teknik audio sarta nu mawa acara anu hebat kawas lamun ngabantun pirsawan lebet ka jalan na carios.

Pirsawan bebas kanggo nyiptakeun sosok,nyiptakeun adegan,luyu kahayang sarta luyu imajinasi sewang-sewang. Ieu dingaranan Theatre of mind. Perkawis eta tangtos teu pisan-pisan dipibanda di media audio visual sepertos televisi.

Carios ngeunaan Mak Lampir contona dina Misteri Gunung Merapi. Efek-efek soanten menyeramkeun midamel pirsawan ngarasakeun betapa menyeramkeun sosok nini sepuh eta. Sumawonten wanci seuri. hiihiihiiii!

Dina wanci eta sandiwara radio meunangkeun tempat tersendiri di golongan balarea. Stasiun radio bersaing kanggo mintonkeun hiburan dunya dongeng bersuara ieu.

Sanggeus lungse beraktivitas saban poena balarea sok ngariung ngalingkung radio ngan kanggo meantoskeun sandiwara radio.

Lamun siaran melemah margi perkawis teknis pirsawan otomatis bade metepangkeun ceuli ka asal soanten margi henteu hoyong tinggaleun jalan carios na. Metot sanes?

Lamun Anjeun kaasup golongan anu ngaliwat warsih 1980-1990,wasta judul Saur Sipuh,Ceuk Tinular,Misteri Gunung Merapi,Mak Lampir tentulah henteu sejen deui. Ayana sandiwara radio mewedalkeun wasta-wasta tenar sepertos Ferry Fadly,Elly Ermawati,Ivone Rose,Maria Oentoe,Anna Sambayon,Idris Apandi sarta lianna.

Nanging dunya eta muter. Globalisasi tak tiasa dihindari deui. sahenteuna eta dialaman salah sahiji pemeran sandiwara radio di Radio Garuda 105 , 5 FM Bandung. Iwan Irawan L anu mangrupa salah sahiji pemeran sandiwara radio kalawan dongeng sipat inohong Sunda berjudulkan ' Sempal Guyon Parahyangan Si Kundang ' .

Lalaki 50 warsih ieu sok memerankeun inohong nu mere papatah dina saban carita. Di selingi bodoran tela nanging caos hartos midamel Sempal Guyon ngabogaan tempat di hate balarea Jawa Kulon.

" Sandiwara Radio ieu saleresna midamel hiburan kanggo sadaya jalmi. Sadaya ngantos dongeng-dongeng panganyarna anu bade disiarkeun," sanggem Iwan ka merdika.com,Saptu (4/5).
sinetron. Peryogi diinget Sandiwara Radio leres-leres mintonkeun hiji hiburan benten dina mangsa na.

" Ayana sandiwara radio di hate para pirsawan na bade sok di emut," caritana tinggal kenangan, moal balik deui dijaman serba internet...

Senin, 28 Desember 2015

Sakilas Gedong juang tamboen di Bekasi

Carita historis Bekasi atos aya saprak jaman karajaan kuna. Dina mangsa pangjajahan, kabupaten anu berbatasan langsung kalawan ibukota nagara ieu oge menempati peran strategis di wewengkon pertahanan. salah sahiji pusaka sajarah Bekasi anu dugi ayeuna nangtung keneh  nyaeta Gedong Juang 45 atawa Gedong Juang Tambun.

Gedong Juang 45 atawa disebut oge kalawan wasta Gedong Juang berlokasi di Jalan Sultan Hasanudin No. 5,Kacamatan Tambun Kidul,Bekasi. Wangunan anu ngabogaan wasta sanes Gedong Luhur ieu mimiti na kaduh saurang landherr (tuan taneuh) turunan Cina namina Kouw Tjing Kee.

Gedong Juang diwangun dina dua babak nyaeta warsih 1906 sarta 1925. Henteu sepertos wangunan sanes dina mangsa pangjajahan Belanda,gedong kasebat didamel kalawan mengkombinasikeun arsitektur Eropa kalawan gaya wangunan tradisional Indonesia. Gedong Luhur diwangun luhur dua lante. Saban lante ngabogaan jangkungna 4 meter. Dindingnya dijieun ti batu bata beureum kalawan ketebalan 15 sentimeter. Lante na didamel ti ubin berkualitas luhur kalawan corak kembang kelir beureum. Sedengkeun pilar motif kembang anu mejadi tawis has wangunan asalna ti semen cor.

ALOEN-ALOEN GAROET

Add caption
Lamun inget Garoet sok ngahadja ulin ka aloen-aloen biasana liharna lamun aya alun-alun teh pasti aya masdjid, pendopo jeung kampung sakitar aloen-aloen ngaranna teh kaum, pas hareupeun pendopo  inget aya babantjang nyaeta tempat upacara para boepati baheula masih anegeleng kokoh pisan di tjat bodas jeung suhunan siga gazebo mun ayeuna mah segi lima bari katutupan  hejona tatangkalan teuing saha nu ngawangunna.
Salian ti eta aya tugu hole mapaes endahna pusat kabupaten Garut teh...
Tah ieu lanschaaf aloen-aloen Garut baheula taun 30-an masih laleuga, beda ayeuna mah fungsina lamun pasosore rame pisan loba kaulinan jeung jajanan minuhan hareupeun masjid agung Garut.


Ageuman urang Sunda



Pajajaran,hiji karajaan anu kantos eksis di tatar Sunda,dipikawanoh ku khalayak minangka karajaan Hindu. Lamun ngarujuk dina buku-buku palajaran Sajarah anu dipake di sakola atawa instansi atikan umumna,mangka Pajajaran bade ditendeun dina kategori karajaan Hindu-Budha anu kantos berjaya di bumi nusantara. Manawi henteu kapikir ku urang yen sajarah resmi anu diyakini ku mainstream balarea kasebat saleresna barobah kaayaan keneh perdebatan dugi kiwari.

Sapalih balarea Sunda anu ngagem ageman Sunda Wiwitan (ageman awal Sunda) malahan ngayakinan yen ageman anu dianut ku balarea Sunda Pajajaran atawa Galuh (karajaan anu aya sateuacan Pajajaran wedal) nyaeta ageman Sunda Wiwitan,sanes ageman Hindu. Sababaraha sejarawan sarta budayawan Sunda oge boga pamadegan sami,nyaeta aya kalepatan interpretasi sajarah kalawan nyebutkeun Pajajaran minangka karajaan Hindu. Pamadegan anu tinangtu dibarung argumentasi rasional sarta tiasa dipertanggung jawabkan.
Pajajaran sarta Ageman Sunda

Asal-asal sajarah anu nu nulis terang saleresna nembongkeun kitu kaayaanana kapercayaan awit Sunda anu atos mapan dina kahirupan balarea Sunda pra atawa pasca Pajajaran kabentuk.[1] Naskah Carita Parahyangan,contona,mendeskripsikeun kitu kaayaanana kaum pendeta Sunda anu ngagem ageman awit Sunda (nu ngawakan Jati Sunda). Maranehanana oge disebut ngagaduhan sarupaning tempat suci anu namina kabuyutan parahyangan,hiji perkawis anu henteu dipikawanoh dina ageman Hindu.

Naskah Carita Parahyangan oge nyaritakeun ngeunaan kapercayaan umum raja-raja Sunda-Galuh nyaeta sewabakti ring batara upati sarta berorientasi ka kapercayaan awit Sunda.[2] Jabi naskah Carita Parahyangan,ayana ageman awit Sunda dina mangsa kapungkur oge diperkuat ku karya sastra Pantun Bogor versi Aki Buyut Baju Rambeng episodeu “Curug Si Dina Weruh.” Dina pantun kasebat diwartakeun begini:

“Saacan urang Hindi ngaraton di Kadu Hejo ogeh,karuhun urang mah geus baroga ageman,anu disarebut ageman Sunda tea..”

Hartina : “Sebelum jalmi Hindi (Hindu-India) bertahta di Kadu Hejo oge,karuhun urang atos ngabogaan ageman,nyaeta anu disebut ageman Sunda.”

Anu dimaksud kalawan “urang Hindi” dina pantun kasebat nyaeta jalmi Hindu ti India anu saterusna bertahta di taneuh Sunda (Kadu Hejo). Lamun urang mapay-mapay sajarah Sunda dugi mangsa ratusan warsih sateuacan Karajaan Sunda-Galuh ataupun Pajajaran tangtung,mangka bade ditepungan Karajaan kahiji di tatar Sunda anu namina Salakanagara. Karajaan ieu pisan anu dimaksud kalawan Kadu Hejo dina pantun Bogor kasebat. Naskah Wangsakerta nyatet karajaan ieu minangka dayeuh pang kolotna di Pulo Jawa,sumawonten di Nusantara.

Konon,dayeuh anu saterusna ngembang barobah kaayaan pusat karajaan ieu tempatna wewengkon Pandeglang,Banten. Karajaan Salakanagara anu pusat pamarentahan na tempatna Rajatapura atos aya saprak abad 2 Masehi. Aki Tirem mangrupa pangawasa kahiji wewengkon ieu. Pangawasa Salakanagara saterusna nyaeta Dewawarman,imigran sakaligus padagang ti India anu saterusna barobah kaayaan minantu Aki Tirem.[3] Dewawarman ieu pisan anu dimaksud minangka “urang Hindi” ku Pantun Aki Buyut Baju Rambeng. Janten tiasa ditumbukeun yen sateuacan kadatangan Dewawarman sarta rombongannya ka Salakanagara,nu nyicingan Rajatapura atos ngabogaan ageman sorangan,nyaeta ageman Sunda. Dewawarman sorangan bertahta di Salakanagara ti warsih 130-168 M. Sedengkeun dinastinya angger ngawasa dugi ahirna pusat kakawasaan dipindahkeun ka Tarumanagara dina warsih 362 M ku Jayasingawarman,turunan ka-10 Dewawarman.[4] nurutkeun keneh naskah Pustaka Wangsakerta,ageman Sunda dina mangsa Sunda kuna ngabogaan kitab suci anu barobah kaayaan padoman umat na,yaktos Sambawa,Sambada sarta Winasa. Perkawis pangpentingna anu peryogi diinget nyaeta yen katilu kitab suci kasebat anyar ditulis dina mangsa pamarentahan Rakean Darmasiksa Prabu Sanghyang Wisnu,anu ngawasa di tatar Sunda dina periode 1175-1297 M.[5] Metot kanggo diregepkeun,yen ageman Sunda anu atos tos yuswaan kira-kira 1000 warsih atawa 1 Milenium,anyar ngagaduhan kitab suci ditulis dina mangsa pamarentahan Prabu Sanghyang Wisnu. Nu nulis berasumsi,manawi salila era sateuacan Prabu Sanghyang Wisnu ngawasa,kahirupan ngagem agama di taneuh Sunda tacan mendapat perhatian anu serius ti pangawasa karajaan. Sanggeus mangsa Prabu Sanghyang Wisnu pulalah ageman Sunda barobah kaayaan ageman resmi karajaan.

Sababaraha buktos sajarah eta nembongkeun ayana ageman Sunda awit atawa Sunda Wiwitan minangka hiji ageman anu dianut ku balarea atawa pangawasa Sunda kuna nyaeta fakta tak terbantahkan. Kaliwat bagaimanakah kalungguhan ageman Hindu di era Sunda kuna atawa Sunda Pajajaran? Lainna cikal bakal karajaan Sunda kuna asalna ti jalmi-jalmi India anu notabene ngagem agama Hindu? Kumaha deui beda ngadasar antawis ageman Hindu sarta ageman Sunda Wiwitan?

Beda Hindu sarta Sunda Wiwitan

Konsepsi teologis Sunda Wiwitan berbasiskan dina faham Monoteisme atawa percanten bade kitu kaayaanana hiji Pangeran anu dipikawanoh minangka Sanghyang Keresa atawa dawam oge disebut Batara Tunggal. Dina ngajalankeun “tugasnya” mengatur semesta alam,Sanghyang Keresa dibantuan ku para Sang Hyang lianna sepertos Sanghyang Guru Bumi,Sanghyang Basa,Sanghyang Ambu Jati,Sunan Ambu,sarta lianna.

Ageman Sunda Wiwitan oge mikawanoh klasifikasi semesta alam barobah kaayaan tilu haturan,nyaeta Buana Nyungcung (tempat bersemayamnya Sanghyang Keresa),Buana Panca Keur (tempat hirup jalmi sarta mahluk hirupna) sarta Buana Cegah (naraka). sajaba ti eta,dina pituduh Sunda Wiwitan oge dipikawanoh kitu kaayaanana proses kahirupan jalmi anu kedah ngaliwatan salapan mandala di dunya fana sarta alam baka. Kesembilan mandala anu kedah diliwatan jalmi kasebat nyaeta (sacara vertikal): Mandala Kasungka,Mandala Parmana,Mandala Karna,Mandala Rasa,Mandala Seba,Mandala Suda,Jati Mandala,Mandala Samar sarta Mandala Agung.

Lamun urang ngarujuk dina pituduh Hindu,bade kapanggih beda ngadasar kalawan pituduh ageman Sunda utamana ngait konsep teologis. Hindu mangrupa ageman anu ngabogaan karakteristik Politeisme atawa ngayakinan kitu kaayaanana langkung ti hiji Pangeran atawa Dewa. Dina ageman Hindu dipikawanoh seueur dewa , di antarana tilu dewa anu nu mawi utami (Trimurti) nyaeta dewa Wisnu (nu ngajaga),Brahma (panyipta) sarta Siwa (perusak). Henteu dipikawanoh istilah Sanghyang Keresa dina pituduh Hindu.

Beda lianna nyaeta ngeunaan sarana peribadatan ti kadua ageman. Dina era Sunda Pajajaran,ageman Sunda Wiwitan mikawanoh sababaraha tempat suci anu oge dijadikeun sarana peribadatan sepertos Balay Pamunjungan,Babalayan Pamujan sarta Saung Sajen. Ampir sadaya tempat ibadah kasebat ngawangun punden berundak anu diwangun ti kumpulan batu-batu ageung sarta arca.[6] Samentara dina mangsa kejayaan Karajaan-karajaan Hindu-Budha di Jawa Keur sarta Jawa Wetan,sarana peribadatan anu seueur didirikeun malahan candi anu dugi kiwari tiasa keneh urang temui patilasan na. Sumawonten candi oge patali jeung simbol kakawasaan pangawasa nu tangtu.

Sedengkeun budaya keberagamaan balarea Sunda anu ngagem Sunda Wiwitan dina mangsa Sunda kuna benten pisan. Maranehanana henteu ngadegkeun candi kanggo beribadah,kalah memusatkeun kagiatan kaagamaan na dina sababaraha punden berundak anu dipikawanoh minangka kabuyutan. Di punden berundak ieu pisan ritual atawa prosesi kaagamaan has Sunda Wiwitan dipigawe ku balarea Sunda. Sababaraha patilasan tempat ibadah era Pajajaran anu tiasa keneh urang manggihan kiwari nyaeta kabuyutan Sindang Barang (kiwari barobah kaayaan lembur budaya Sindang Barang,Bogor) sarta Mandala Parakan
Mandala Parakan Jati di suku Gunung Salak.

Perkawis ieu pisan anu oge tiasa ngawalon patarosan sapalih jalmi ngeunaan “kelangkaan” candi di tatar Sunda. Fakta sajarah nempokeun yen balarea panganut Sunda Wiwitan saleresna henteu merlukeun candi minangka sarana peribadatan,kalah kabuyutan anu kentel keneh talari megalitiknya . Janten saeutikna candi di taneuh Sunda sanes margi “kemiskinan” peradaban Sunda di mangsa kapungkur,kalah kaayaan sosio-religiusnya anu benten kalawan balarea Jawa-Hindu.

Buktos lianna anu oge nembongkeun kelemahan klaim sajarah anu nyambung kalawan ka-Hindu-an karajaan Sunda Pajajaran nyaeta henteu kapanggihna stratifikasi sosial has balarea Hindu atawa kasta dina balarea Sunda Kuna. Naskah Sanghyang Siksakanda ng Karesian sarta asal-asal sajarah lianna henteu nembongkeun kitu kaayaanana strata sosial anu didalamnya aya kasta Waisya,brahmana atawa Sudra sakumaha balarea Hindu di Jawa sarta Bali. Disamping eta,henteu kapanggih deui konsep raja nyaeta titisan Pangeran atawa Dewa (God-King) dina sistem pamarentahan Sunda Pajajaran atawa Galuh sakumaha ditepungan dina sistem karajaan Hindu-Budha di Jawa Keur sarta Wetan.

Henteu katutup jigana saleresna,lumangsung akulturasi antawis ageman Sunda Wiwitan kalawan ageman Hindu,ngemut karuhun kulawargi karajaan Sunda kuna sapalih asalna ti India. Nanging akulturasi kasebat henteu lumangsung dina aspek sistem peunteun. Lamun ngarujuk dina konsep kabudayaan nurutkeun Koentjaraningrat,aya tilu rupi budaya dina hiji unsur kabudayaan,nyaeta sistem peunteun,laku-lampah sarta kebendaan (artefak). Akulturasi dina perkawis ieu ngan lumangsung dina aspek kebendaan sarta laku-lampah,itupun henteu sakumna na. Perkawis ieu tiasa katembong ti wasta-wasta raja sarta sababaraha istilah dina ageman Sunda Wiwitan sepertos Batara sarta Resi. Nanging kanggo substansi pituduh,henteu kasampak kitu kaayaanana akulturasi anu menjurus dina sinkretisme.


Sunda Wiwitan di Mangsa Kiwari

Atos jelaslah kiwari lamun kategorisasi karajaan Sunda Pajajaran ataupun Galuh minangka karajaan Hindu merupakah perkawis anu peryogi dibenerkeun. Buktos-buktos sajarah malahan nembongkeun yen balarea Sunda kuna atos ngagem hiji ageman lokal anu mapan sarta relatif teuneung ti pangaruh teologis Hindu-Budha,nyaeta ageman Sunda Wiwitan.

Dina mangsa kiwari,Sunda Wiwitan dianut keneh ku sapalih etnis Sunda utamana golongan suku Baduy di desa Kanekes,Banten. Jabi eta,panganut Sunda Wiwitan oge aya di Ciparay Bandung (kakoncara kalawan wasta aliran Lalampahan Budi Tanagi),Cigugur Kuningan (Paguyuban Adat Cara Karuhun Urang),sarta lembur adat Cireundeu Cimahi. Sewang-sewang komunitas ngabogaan penjabaran sarta karakteristik pituduh na sorangan nanging angger berbasiskan inti pituduh ageman anu sami,Sunda Wiwitan.

Nanging nasib maranehanana henteu seberuntung panganut ageman lianna di nagari ieu,margi ageman Sunda Wiwitan lain ageman anu sacara resmi diaku di mana ayana ku nagara.[7] Balukarna sagala rupa perlakuan diskriminatif ti aparatur nagara sering maranehanana tampi,hususna anu patali jeung pemenuhan hak-hak sipil maranehanana minangka wargi nagara. Alangkah lucu na nagari ieu,sabot kakawasaan pulitik ngabogaan hak nangtukeun manten anu kaasup kriteria ageman sarta manten anu sanes. Anu tangtos diskriminasi ka panganut Sunda Wiwitan teras keneh langgeng dugi detik ieu. Ulah-ulah,penulisan buku sajarah resmi anu ngasupkeun keneh Pajajaran minangka karajaan Hindu oge bernuansa diskriminatif,anu orientasinya hoyong menghapukeun tapak kabudayaan Sunda Wiwitan dina sajarah? Wallahualam


Asal Artikel: http://www.berdikarionline.com/benarkah-sunda-pajajaran-nyaeta-karajaan-Hindu.
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...